Je manuscript is klaar, maar zodra je het als boekpagina bekijkt, verschuiven koppen en staan afbeeldingen niet meer waar je ze verwacht. Zelf je boek opmaken past bij een overzichtelijke inhoud en voldoende kennis van opmaaksoftware; uitbesteden ligt meer voor de hand wanneer beeld, tabellen of een ingewikkelde structuur extra afstemming vragen. Begin daarom met een schoon manuscript en bepaal daarna wie de vormgeving en technische voorbereiding verzorgt.
Wanneer kun je een boek zelf opmaken?
Je kunt een boek zelf opmaken wanneer de inhoud overzichtelijk is en je kunt werken met stijlen, vaste pagina-instellingen en de aanlevereisen van de drukker.
Een doorlopend verhaal vraagt andere vaardigheden dan een werkboek met invulvelden of een publicatie met veel beeld. Bij een tekstboek draait de vormgeving vooral om een rustig leesritme: een passende letter, prettige regels en herkenbare hoofdstukopeningen. Zodra verschillende soorten inhoud samenkomen, moet je meer keuzes op elkaar afstemmen.
Een tekstverwerker kan bruikbaar zijn voor een eenvoudige opzet. Opmaaksoftware biedt meer controle over tekstkaders, afbeeldingen en vaste paginaonderdelen. De keuze voor een programma is minder doorslaggevend dan je beheersing ervan. Losse spaties en handmatige regeleinden gebruiken om tekst op zijn plaats te krijgen, maakt een bestand kwetsbaar zodra je iets wijzigt.
Maak eerst een representatief proefgedeelte met lopende tekst, een hoofdstuktitel en eventueel een afbeelding. Zo merk je waar je vastloopt voordat je het volledige manuscript vormgeeft. Beoordeel niet alleen of de pagina mooi is, maar ook of dezelfde aanpak werkt voor afwijkende passages.
Zelf opmaken en zelf uitgeven zijn bovendien verschillende beslissingen. Bij zelf een boek uitgeven spelen ook publicatie en verspreiding een rol. Je kunt die regie houden en toch de technische opmaak aan iemand anders overlaten.
Hoe maak je een manuscript geschikt voor boekopmaak?
Je maakt een manuscript geschikt voor boekopmaak door de tekst inhoudelijk af te ronden, de structuur vast te leggen en afbeeldingen afzonderlijk beschikbaar te maken.
Begin met de volgorde van hoofdstukken en paragrafen. Gebruik voor gelijkwaardige koppen dezelfde stijl en maak onderscheid tussen hoofdtekst, citaten, bijschriften en noten. Dat voorkomt dat de vormgever moet raden wat bij elkaar hoort. Verwijder ook dubbele spaties, lege alinea’s als afstandhouders en opmerkingen die niet in het boek thuishoren.
Redactie en opmaak hebben elk een eigen taak. Redactie gaat over formulering, samenhang en taal; opmaak over de manier waarop die inhoud op de pagina verschijnt. Grote tekstwijzigingen tijdens de opmaak kunnen de paginaverdeling veranderen. Daardoor moeten inhoudsopgave, verwijzingen en hoofdstukopeningen mogelijk opnieuw worden gecontroleerd.
Lever afbeeldingen aan als afzonderlijke bestanden en geef aan waar ze horen. Een afbeelding die er op een scherm scherp uitziet, is niet automatisch geschikt voor drukwerk. De benodigde kwaliteit hangt samen met het uiteindelijke afdrukformaat. Controleer daarnaast of je toestemming hebt om beeld en overgenomen tekst te publiceren.
Bij het omzetten van webtekst naar boektekst vraagt ook de verwijzingsvorm aandacht. Een aanklikbare verwijzing naar een eerder gepubliceerd webartikel werkt op papier niet op dezelfde manier. Kies dan een leesbare bronvermelding of voetnoot. Pas die keuze consequent toe, zodat lezers verwijzingen kunnen terugvinden zonder dat lange webadressen de hoofdtekst onderbreken.
Welke opmaakkeuzes bepalen de leesbaarheid?
Leesbaarheid ontstaat door de samenhang tussen boekformaat, lettertype, regelafstand, regellengte en witruimte, niet door één opvallende ontwerpkeuze.
Kies het formaat voordat je de definitieve pagina’s opmaakt. Een smaller boek geeft een andere tekstverdeling dan een breder boek, ook bij dezelfde lettergrootte. Houd bij de binnenmarge rekening met de binding: tekst moet leesbaar blijven zonder dat de lezer het boek geforceerd hoeft open te drukken.
Bekijk lettertype en regelafstand samen. Een letter die geschikt lijkt op een beeldscherm, kan op papier te klein of te licht ogen. Maak daarom een afdruk op het bedoelde formaat. Let daarbij op lange alinea’s, cursieve passages en bijschriften; juist daar wordt zichtbaar of het ontwerp prettig blijft lezen.
Werk met een vaste hiërarchie voor titels en tussenkoppen. Een lezer moet aan de vorm kunnen herkennen welke onderdelen gelijkwaardig zijn. Controleer ook afbrekingen en losse regels bovenaan of onderaan een pagina. Automatische instellingen helpen, maar vervangen de beoordeling van afzonderlijke pagina’s niet.
Stem omslag en binnenwerk op elkaar af, zonder overal dezelfde vormgeving af te dwingen. Een opvallende omslag heeft een andere functie dan rustige leestekst. Laat de rug en volledige omslag pas definitief opmaken wanneer de uitvoering, papiersoort en omvang vaststaan. Die keuzes bepalen samen de benodigde omslagmaten.
Wat kost het om een eigen boek te laten maken?
De kosten van een eigen boek hangen af van de uitvoering, de omvang van het werk en de diensten die je laat verzorgen.
Een maakpakket is een ander soort aanbod dan alleen het drukken van een aangeleverd bestand. Bij Boekenmakers gelden deze vanafprijzen: Softcover Boek Maken vanaf € 299,-, Hardcover Boek Maken vanaf € 699,- en PRO Boek Maken vanaf € 1.345,-.
Maak voor je eigen begroting onderscheid tussen tekstredactie, binnenwerk, omslag, bestandscontrole en drukwerk. Controleer welke onderdelen in een aanbod zijn opgenomen. Een vanafprijs is een beginpunt; voor een passende vergelijking moet duidelijk zijn welke uitvoering en werkzaamheden daarbij horen.
Een softcover heeft een flexibele omslag, terwijl een hardcover een stevige band heeft. De keuze beïnvloedt de uitstraling, het gebruik en de productie. Bepaal eerst wat bij het boek past. Een uitgave die lezers vaak meenemen, stelt andere eisen aan de uitvoering dan een boek dat vooral als blijvend naslagwerk dient.
Bespreek bij uitbesteden ook hoe correcties worden verwerkt en welke bestanden je ontvangt. Kun je later tekstwijzigingen laten doorvoeren, en is het bewerkbare bronbestand onderdeel van de levering? Duidelijke afspraken hierover helpen bij een volgende druk. Bij zelf opmaken moet je die bestanden en gebruikte materialen zelf zorgvuldig bewaren.
Van opmaakbestand naar gecontroleerde drukproef
Laat het definitieve bestand controleren op de technische eisen van de gekozen productie. Denk aan paginaformaat, ingesloten lettertypen, beeldkwaliteit en eventuele afloop: beeld dat buiten de snijrand doorloopt om witte randen na het snijden te voorkomen. Gebruik hiervoor de specificaties van de drukker, niet zomaar een standaardinstelling van je software.
Een digitale proef helpt om volgorde, paginanummers en ontbrekende onderdelen te controleren. Een fysieke proef maakt daarnaast papier, kleurweergave, binding en leesbaarheid tastbaar. Beoordeel de omslag én het binnenwerk. Controleer bijvoorbeeld of tekst bij de rug goed leesbaar blijft en of afbeeldingen voldoende detail behouden.
Werk correcties bij vanuit één actueel bronbestand en maak daarna opnieuw het drukbestand. Zo voorkom je dat verschillende versies naast elkaar blijven bestaan. Controleer na elke wijziging ook de omliggende pagina’s: een kleine toevoeging kan tekst verderop laten verschuiven.
Geef het boek pas vrij wanneer zowel de inhoud als de uitvoering klopt. Een zorgvuldige laatste controle maakt het verschil tussen een manuscript dat is afgedrukt en een boek dat prettig gebruikt kan worden.